Chiyambi cha Buku: NATO: Zimene Muyenera Kudziwa ndi Medea Benjamin ndi David Swanson

Wolemba Gerry Yokota, Wogwirizanitsa Ntchito za WBW Japan, World BEYOND War, September 3, 2026

Pamene chiyembekezo chakuti Ukraine ilowe nawo mu NATO chinakhala nkhani yokambirana zaka zinayi zapitazo, anthu ambiri aku Japan anaona mgwirizanowu ngati wosafunikira ku Japan. Komabe, pakhala kusintha kwakukulu padziko lonse lapansi kuyambira pamenepo. Tawona kukhazikitsidwa kwa ntchito ya boma la Japan ku NATO komanso kutenga nawo mbali kwa nduna zakunja ndi chitetezo zaku Japan pamisonkhano ya NATO. Kuphatikiza apo, NATO idatenga nawo gawo mu RIMPAC 2026 chilimwe chino, ngakhale kuti US ndi Canada ndi mayiko awiri okha omwe ali ndi malire ku Pacific. Kuzama kwa kutenga nawo mbali kwa Japan n'kosatsutsika. Kodi sikofunikira, ndiye, kuti timvetse mtundu weniweni wa NATO? Yolembedwa ndi oimira ochokera ku CODEPINK ndi World BEYOND WarBukuli limapereka chidziwitso chofunikira kwambiri pa udindo wa NATO pakulimbikitsa nkhondo zomwe zikuchitika padziko lonse lapansi. Limapereka umboni wochuluka wotsimikizira zomwe Jeffrey Sachs ananena mu Mawu Oyamba: “NATO ndi chiwopsezo choonekeratu komanso chomwe chilipo pa mtendere wapadziko lonse komanso makina ankhondo omwe achita zinthu mopupuluma, osalamuliridwa ndi demokalase ndi nzika za mayiko omwe ali mamembala ake.”

Bukuli lili ndi mitu 11 iyi:
1. Kodi NATO Inakhazikitsidwa Liti Ndipo Chifukwa Chiyani?
2. Kukula kwa NATO
3. Mbiri ya NATO ya Ukali
4. NATO ku Ukraine, koma palibe Ukraine ku NATO?
5. "Ogwirizana" a NATO Padziko Lonse
6. Ndani Amapanga Zisankho Ndipo Ndani Amalipira?
7. Kodi NATO Ikugwirizana Bwanji ndi UN ndi Malamulo Apadziko Lonse?
8. Zida za NATO ndi Nyukiliya
9. Kodi Magulu Omwe Ali M'kati mwa NATO Ndi Otani?
10. Kodi Mapulani a NATO Ndi Otani?
11. Kodi Njira Zina Ndi Ziti?
M'magawo otsatirawa, ndifotokoza mfundo zosangalatsa kuchokera m'mutu uliwonse kuti ndifufuze "chikhalidwe chenicheni" cha NATO chomwe olembawo akufuna kufotokoza.

Mu Chaputala 1, olembawo akufotokoza nthawi ndi chifukwa chake NATO idakhazikitsidwa. NATO idakhazikitsidwa mu 1949 ndi mayiko khumi ndi awiri. Mlembi wamkulu woyamba, Lord Ismay, adafotokoza monyoza cholinga chake ngati "kuletsa Soviet Union kulowa, United States kulowa, ndi Germany kulowa." Nkhani 5 ya panganoli ikunena kuti, ngati pachitika kuwukira kwankhondo motsutsana ndi dziko lomwe lili membala, mamembala onse amavomereza kuchitapo kanthu kuti abwezeretse chitetezo cha dera la North Atlantic. Olembawo akunena kuti gawoli lagwiritsidwa ntchito kamodzi kokha - pambuyo pa ziwopsezo za zigawenga za 9/11 mu 2001. Popeza Afghanistan sinaukire dziko lililonse lomwe lili membala wa NATO, kugwiritsa ntchito gawoli kumawonedwa ngati njira yochitira nkhanza yomwe idabisa kusiyana pakati pa mfundo zomwe zanenedwa ndi zolinga zenizeni. Pachifukwa ichi, "mfundo za demokalase" - zomwe mgwirizanowu unkayenera kuteteza - zidasakanizidwa ndi capitalism, pomwe chikomyunizimu ndi socialism zinkaonedwa ngati zopanda demokalase. Olembawo amati maganizo amenewa amachokera ku ndale za ku Europe pambuyo pa nkhondo, komwe zipani za chikomyunizimu ndi zachisosholisiti—zomwe zidatenga nawo mbali pakutsutsa Nazism ndi fascism—zinkapeza chithandizo chachikulu pa chisankho. Olembawo akukambirananso za udindo womwe NATO idachita pakukulitsa ulamuliro wa atsamunda, potchulapo monga chitsanzo chothandizira France panthawi ya Nkhondo Yodziyimira pawokha ku Algeria (1954-1962). Amaperekanso milandu yambiri yosonyeza kuti kuyika mabungwe azachuma m'mabungwe achinsinsi kunali kofunika kwambiri kuti munthu akhale membala wa NATO. Mwachitsanzo, Joe Biden adauza Poland kuti, kuti aganizidwe kukhala membala, ayenera kuyika mabungwe ake aboma m'mabungwe achinsinsi. Olembawo akuwululanso momwe NATO yathandizira chuma cha US pothandizira makampani opanga zida ku America; makamaka, gulu lolimbikitsa anthu lotchedwa "Komiti Yokulitsa NATO" lidatsogozedwa ndi wachiwiri kwa purezidenti wa Lockheed Martin.

Chaputala 1 kenako chikuyang'ana mbiri ya Pangano la Warsaw, lomwe linakhazikitsidwa mu 1955 pambuyo poti West Germany idalowa mu NATO. Chochititsa chidwi n'chakuti, chaka chimodzi Pangano la Warsaw lisanakhazikitsidwe, Soviet Union idafunsa za kuthekera kolowa nawo NATO yokha. Mu 1990, East Germany idachoka mu Pangano la Warsaw pokonzekera kugwirizananso ndi West Germany. Pangano la Warsaw linathetsedwa mwalamulo pa Julayi 1, 1991—Soviet Union isanathe. Owonera ambiri adaneneratu kuti kutha kwa Pangano la Warsaw kudzawonetsanso kutha kwa NATO, koma ulosiwo sunatsimikizidwe. NATO idakana "gawo la mtendere" ndipo m'malo mwake idasankha kukolola "kugawana mphamvu" (kukulitsa kupambana kwa asilikali).

Chaputala 2 chikufotokoza mbiri ya kukula kwa NATO pambuyo pa kutha kwa Pangano la Warsaw. M'zaka za m'ma 1980, Spain; m'zaka za m'ma 1990, Germany, Poland, Hungary, ndi Czech Republic; m'zaka za m'ma 2000, ena asanu ndi anayi, kuphatikizapo mayiko atatu akale a Soviet; awiri mu 2010; ndi awiri pambuyo pa 2020. Olembawo atchula mawu a Putin mu 2007, momwe adatcha kukula kwa NATO "chinthu choyambitsa mavuto aakulu" ndikuwonetsa kusakhutira ndi kutumizidwa kwa asilikali ankhondo kutsogolo ndi mgwirizanowu pafupi ndi malire a Russia. Putin anafunsa kuti, "Kukula kumeneku kukutsogoleredwa ndi ndani? Ndipo chinakhala chiyani ndi chitsimikizo chomwe anzathu akumadzulo adatipatsa pambuyo pa kutha kwa Pangano la Warsaw?" Olembawo akunena kuti kulowa nawo m'maiko awiri omaliza, Finland ndi Sweden, kukuwonetsa kuti chithunzi chawo ngati dziko losalowerera ndale chinali chabe chithunzi chobisa makampani awo otukuka kwambiri a zida. Makamaka amaona kulowa m'dziko la Finland ngati kuswa mwambo wolemekezeka womwe dzikolo linamanga monga "wopanga mtendere padziko lonse lapansi" - cholowa chomwe chimayimiridwa ndi Mphotho ya Mtendere ya Nobel ya Purezidenti wakale Martti Ahtisaari mu 2008.

Chaputala 3 chikufotokoza za kutenga nawo mbali kwa NATO ku Bosnia, komwe kunayamba mu 1995, komanso kuthandizira kwa United States kugwiritsa ntchito mphamvu zankhondo mwankhanza ku Kosovo, ponena kuti zinali zoteteza anthu omwe anazunzidwa chifukwa cha kuyeretsa mafuko. Koma ambiri, kuphatikizapo mlembi wamkulu wakale wa NATO Lord Carrington, adatsutsa kulowererapo, ponena kuti m'malo moletsa kuyeretsa mafuko, kwenikweni kunayambitsa. Kuphatikiza apo, olembawo akunena kuti mkangano wa ku Kosovo unakhala chitsanzo cha nkhondo zosatha zomwe atsogoleri a US akhala akuchita padziko lonse lapansi kuyambira pamenepo. Nkhondo ya zaka makumi awiri ku Afghanistan—yomwe inatha mu Ogasiti 2021 ndi kubwerera kwa Taliban ku mphamvu—yatchulidwa ngati chitsanzo chabwino. Chaputalachi chikumaliza ndi mawu osonyeza kukayikira kwakukulu ponena za zomwe US ​​ndi NATO achita posachedwapa posintha makina awo ankhondo osagwira ntchito motsutsana ndi adani omwe ali ndi zida zambiri monga Russia ndi China.

Chaputala 4 chikuyang'ana kwambiri Ukraine, kuyambira ndikuwunikanso chisankho cha 2010 cha Viktor Yanukovych, yemwe adapikisana pa nsanja yosalowerera ndale, komanso kuthandizira kwa Akumadzulo pa zipolowe za 2014 zomwe zidamuchotsa. Chikuyang'ana kwambiri udindo wa NATO muulamuliro wa pambuyo pa kuukira boma. Boma latsopanoli linatumiza magulu a National Guard—gulu lankhondo latsopano lomwe linapangidwa lomwe linaphatikizapo olemba anthu ochokera m'magulu akumanja kwambiri—kuti liukire mayiko omwe amadzitcha okha. Olembawo akunena kuti asilikali a NATO adaphunzitsa Azov Regiment yotsogozedwa ndi Nazi kugwiritsa ntchito zida za US. Kuphatikiza apo, chaputalachi chikufotokoza momwe US ​​idawonongera mgwirizano wa Minsk II (womwe udakhazikitsidwa ndi France ndi Germany mu 2015) ndi momwe UK idaletsera mgwirizano womwe Turkey idakhazikitsa pakati pa Russia ndi Ukraine. Mgwirizanowu ukadawona Russia ikuchoka m'madera onse atsopano posinthana ndi lonjezo losavuta kuchokera ku Ukraine losiya zolinga zake zokhala membala wa NATO ndikukana kuyimitsa malo ankhondo a NATO kapena malo opangira zida zankhondo padziko lapansi.

Chaputala 5 chikufotokoza momwe ogwirizana ndi NATO amagawidwira m'magulu omwe amakhudza madera monga "Europe ndi Central Asia" ndi "West Asia ndi North Africa"; Japan ili m'gulu la "Zina" pamodzi ndi Mongolia, South Korea, Japan, Australia, ndi New Zealand. Chaputalachi chikuyang'ana kwambiri Israeli. Kale panali njira zophatikizira Israeli mozama kwambiri mu NATO kuti igwiritse ntchito zida zake zapamwamba; mamembala a NATO agula zida za Israeli zokwana mabiliyoni ambiri ndipo asonyeza chidwi ndi chitukuko chake cha AI. Komabe, pambuyo pa Okutobala 7, 2023, mikangano inayamba kubuka mkati mwa NATO pankhani monga mavoti a UN General Assembly pa chisankho chothetsa nkhondo ndi zomwe Israeli akunena kuti UNRWA ikuchita nawo ziwopsezo za Hamas. Malinga ndi olembawo, izi zachepetsa mphamvu ya ubale wapakati pa NATO ndi Israeli.

Chaputala 6 chikuyang'ana kwambiri pa chisankho cha NATO cha mu 2006 chomwe chimafuna kuti mayiko omwe ali mamembala azipereka osachepera 2% ya GDP yawo ku ndalama zankhondo, zomwe zikupereka kukambirana kwakukulu za zosowa za anthu zomwe zimaperekedwa kuti zikwaniritse cholinga cha ndalamazi.

Chaputala 7 chikuwunikanso za Charter ya UN ndipo chikuzindikira ziwopsezo ziwiri zazikulu pakuthetsa mikangano yapadziko lonse mwamtendere: mfundo yakuti United States yakana kusaina mapangano ambiri mwa mapangano khumi ndi asanu ndi atatu ofunikira a ufulu wachibadwidwe (atavomereza asanu okha), ndi kugwiritsa ntchito molakwika veto yake pa UN Security Council. Chaputalachi chikukambirananso za zilango zaumodzi ndi zolinga. Chikuwonetsa makamaka kupusa kwa NATO kulengeza kuti kuukira kwa Yemen mu Januwale 2024 ndi United Kingdom kunali "kodziteteza".

Chaputala 8 chikupereka chithunzithunzi cha zida za nyukiliya pakati pa mamembala a NATO komanso kutenga nawo mbali kwawo pakugulitsa ndege zankhondo za F-35. Poona kugawikana mkati mwa NATO pankhani ya TPNW—ndi mfundo yakuti mayiko asanu ogwirizana ndi NATO avomereza—olembawo akusonyeza kuti gulu lolimbana ndi zida za nyukiliya likuyamba kukhazikika mkati mwa mgwirizanowu. Chaputala 9 chikupereka umboni wina wa kusamvana kwamkati, monga kusakhutira kwa France chifukwa chochotsedwa pa kugulitsa sitima zapamadzi ku Australia motsatira dongosolo la AUKUS, ndipo chikuganizira kuthekera kwakuti United States ingasiye NATO ngati ingapeze njira zina zolamulira dziko lonse lapansi. Akuti mfundo zofooka izi zitha kukhala malo opindulitsa oti alowererepo.

Mu Chaputala 10, olembawo akubwerezanso nkhawa yawo yaikulu yokhudza momwe NATO ikukwiyira Russia ndi China. Akunena makamaka za zomwe NATO ikunena mu "2022 Strategic Concept" kuti "zolinga zomwe China yanena komanso mfundo zake zokakamiza zimatsutsa zofuna zathu, chitetezo, ndi makhalidwe athu," komanso zoyesayesa za mgwirizanowu zolimbitsa ubale m'chigawo cha Indo-Pacific.

Chaputala chomaliza, Chaputala 11, chikutsutsa mfundo yakuti kukulitsa NATO ndiyo yankho lokhalo loyenera ku zochita zankhondo za Russia. Olembawo akunena kuti mpikisano wa zida ndi zochita zoopseza zimangopititsa patsogolo kuzungulira koipa ndipo zitha kukhala chinthu chachikulu chomwe chimalimbikitsa usilikali wa Russia. Akuchenjeza kuti kulowa mu mgwirizano wankhondo kumaika dziko pachiwopsezo chokumana ndi adani onse a mgwirizanowu. Amatchulanso zitsanzo za kupambana kwa kukana kopanda chiwawa, kuphatikizapo kukana anthu wamba opanda zida ku Ukraine. Kuphatikiza apo, amalimbikitsa kuzindikira kuopsa komwe NATO imaika, ponena kuti ndi njira yabwino yodzitetezera ku ukali wa asilikali aku US—makamaka chifukwa cha kusowa kwa udindo. Akunena mawu otsatirawa omwe adaperekedwa ndi msonkhano wotsutsa—omwe ali ndi magulu monga CODEPINK ndi World BEYOND War—ku Washington, DC, mu Julayi 2024 kuti zigwirizane ndi msonkhano wokumbukira chikumbutso cha zaka 75 cha NATO:

"NATO ndi mphamvu yomwe imayendetsa zankhondo ndi kuyambitsa nkhondo, imasokoneza madera, komanso imanyalanyaza malamulo apadziko lonse lapansi. Kukhalapo kwake kumawonjezera chiopsezo cha nkhondo, kuphatikizapo nkhondo ya nyukiliya. Kudana kwake ndi mayiko ochepa akuluakulu padziko lonse omwe si mamembala kumalimbikitsa mpikisano wa zida ndi mikangano. Lonjezo la mayiko omwe ali mamembala kuti agwirizane pankhondo za wina ndi mnzake, kuphatikiza ndi chizolowezi cha NATO cholowererapo motsutsana ndi adani omwe akuwoneka kuti ali kutali ndi North Atlantic, kumabweretsa chiopsezo cha tsoka lalikulu padziko lonse lapansi. Tikuganiza za dziko lopanda NATO—dziko lomwe chuma chake chaperekedwa kuti chithetse umphawi, njala, matenda, ndi kusowa pokhala; komwe timakhala mogwirizana ndi chilengedwe; komanso komwe mikangano imathetsedwa mwaukadaulo kudzera mu United Nations, bungwe lokhalo lapadziko lonse lapansi lomwe likuyimira dziko lonse lapansi."

Pomaliza, bukuli likufuna kumanga gulu lapadziko lonse lapansi lotsutsana osati ndi mikangano yeniyeni yokha komanso nkhondo zonse, limalimbikitsa kuvomerezedwa kwa NATO ngati mgwirizano waukulu kwambiri padziko lonse lapansi womenya nkhondo, ndipo likumaliza ndi pempho lakuti: "Ayi ku NATO, ayi ku nkhondo."

Yankho Limodzi

Siyani Mumakonda

Anu email sati lofalitsidwa. Amafuna minda amalembedwa *

Nkhani

Chiphunzitso Chathu cha Kusintha

Mmene Mungathetsere Nkhondo

Tsiku la Armistice / Chikumbutso
Zochitika Zankhondo
Tithandizeni Kukula

Opereka Ochepa Amangotipangitsa Kupita

Ngati musankha kupereka mobwerezabwereza ndalama zosachepera $15 pamwezi, mutha kusankha mphatso yothokoza. Tikuthokoza omwe amapereka mobwerezabwereza patsamba lathu.

Uwu ndi mwayi wanu woti muganizirenso za dziko lopanda nkhondo
WBW Shopu