သင်တန်းကို နောက်ပြန်လှည့်ရန် အချိန်နှင့် စကားဝိုင်းကို Doomsday မှ ငြိမ်းချမ်းရေးနေ့သို့ ပြောင်းလဲရန် အချိန်

အဲလစ် Slater အသုံးပြုပုံ လွတ်လပ်မှုဆီသို့ဇန်နဝါရီလ 15, 2025

အဏုမြူ သိပ္ပံပညာရှင်များ၏ ထုတ်ပြန်ချက်တွင် အဏုမြူဗုံး တီထွင်ခဲ့သည့် အိုင်းစတိုင်းနှင့် မန်ဟက်တန် ပရောဂျက်မှ အခြားသော သိပ္ပံပညာရှင်များ၏ အကြံပေးချက်ဖြင့် 1947 ခုနှစ်တွင် Doomsday Clock ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာမြေကြီး ရင်ဆိုင်နေရသည့် ဖျက်ဆီးရေး အန္တရာယ်ကို သရုပ်ဖော်ရန် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် နာရီကို ညသန်းခေါင်မှ 7 မိနစ်တွင်သတ်မှတ်ထားပြီး၊ ကျွန်ုပ်တို့၏နျူကလီးယားစစ်ပွဲမဖြစ်မီအချိန်မည်မျှကျန်နေသေးသည်ကို ကျွန်ုပ်တို့၏ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် သက်ရှိသတ္တဝါအားလုံးတို့၌ ကပ်ဆိုးကြီးပျက်သုဉ်းစေမည့် ခန့်မှန်းချက်ဖြစ်သည်။

သိပ္ပံပညာရှင်များနှင့် မူဝါဒချမှတ်သူများသည် နျူကလီးယားအန္တရာယ် မည်ကဲ့သို့ ပေါ်ပေါက်လာမည်ကို သိပ္ပံပညာရှင်များနှင့် မူဝါဒချမှတ်သူများက ခန့်မှန်းထားသောကြောင့် နှစ်များတစ်လျှောက်တွင် နာရီ၏လက်များသည် အခြားနိုင်ငံများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည့် နျူကလီးယားလက်နက်များအပြင် လက်နက်ထိန်းချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ဆောင်ရွက်မှုအသစ်များ၊ လက်နက်ကန့်သတ်ချက်များနှင့် သဘောတူညီချက်များ၊ အထူးသဖြင့် အမေရိကန်နှင့် ရုရှားအကြား လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေးဆိုင်ရာ ဆောင်ရွက်မှုများအတွက် သဘောတူညီချက်များ မည်ကဲ့သို့ ဖြစ်လာနိုင်သည်ကို ခန့်မှန်းခဲ့ကြသည်။ အကောင်းမြင်ဆုံးအနေဖြင့် ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နှင့် USSR တို့က နျူကလီးယားစမ်းသပ်မှု ပြီးဆုံးကြောင်း ကြေညာသောအခါ Doomsday လက်များကို ညသန်းခေါင်မှ ၁၇ မိနစ်သို့ ရွှေ့ခဲ့သည်။

နှစ်ပေါင်းများစွာ နျူလက်နက်ထိန်းချုပ်ရေး အစီအမံများ ချမှတ်ခဲ့သော်လည်း ကမ္ဘာ့နျူကလီးယား ရူးသွပ်မှု အထွတ်အထိပ်တွင် ဗုံး ၇၀,၀၀၀ မှ ယနေ့ ၁၂,၀၀၀ ခန့်အထိ လက်နက်တိုက်များ ကျဆင်းသွားကာ 70,000 မှာ US နှင့် Russia တွင်ရှိပြီး 12,000 နီးပါး နျူကလီးယားလက်နက် 11,000 နီးပါးဖြင့် ပြင်ဆင်ထားပြီး ပြင်သစ်က အခြားနိုင်ငံပေါင်း 4,000 ဖြင့် ကိုင်ဆောင်ရန် အသင့်ဖြစ်နေပြီဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယ၊ ပါကစ္စတန်၊ အစ္စရေးနှင့် မြောက်ကိုရီယား- နာရီသည် ယနေ့ခေတ်ထက် Doomsday နှင့် ဘယ်သောအခါမှ မနီးပါ— စက္ကန့် 1000 မှ သန်းခေါင်ယံအထိ။¹

နာရီကို အသွင်ပြောင်းပြီး စကားဝိုင်းကို ပြောင်းလဲရန် အချိန်ရောက်ပြီ ။ Doomsday အကြောင်း ပြင်းထန်သောသတိပေးချက်များသည် ဤ 77 နှစ်တာကာလအတွင်း ကျွန်ုပ်တို့၏ကမ္ဘာ့ဘေးကင်းမှုကို တိုးမြင့်လာစေရန်အတွက် အနည်းငယ်သာလုပ်ဆောင်ခဲ့ပါသည်။ ငြိမ်းချမ်းရေးနေ့၏ အရုဏ်ဦးသစ်ကို ဖန်တီးရန် အခွင့်အလမ်းများစွာနှင့် လွဲချော်မှုများအကြောင်း ပြောဆိုရန် အချိန်တန်ပြီ၊ ဖျက်ဆီးခြင်းနာရီကို လျစ်လျူရှုပြီး လျစ်လျူရှုထားခဲ့သော ဖြေရှင်းချက်များစွာကို ဖယ်ရှားနိုင်သည့် နာရီအဖြစ် ပြောင်းလဲကာ ကျွန်ုပ်တို့၏ ကောင်းချီးမင်္ဂလာများကို ရပ်တန့်ကာ “ထိန်းချုပ်ရန်” လက်ရုံးများကို အဆုံးမရှိသော ခြေလှမ်းများကို သဘောတူခွင့်ပြုရန် အချိန်တန်ပြီဖြစ်သည်။

ယင်းအစား၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် ကပ်ဘေးပျက်သုန်းခြင်းဘေးမှ ခြိမ်းခြောက်မှုကင်းသော ငြိမ်းချမ်းသော နျူကလီးယားကင်းစင်သောကမ္ဘာသို့ ပြောင်းရွှေ့ခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့၏ဖျက်သိမ်းရေးကို တောင်းဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ အမှန်တကယ်ပင်၊ လက်နက်ထိန်းချုပ်ရန် အဆုံးမဲ့စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများ၏ ဝမ်းနည်းဖွယ်ဇာတ်လမ်းကို ပညာရှင်များက ရေးသားနေကြသော်လည်း ၎င်းတို့ကို ဖျက်သိမ်းရန် ဘယ်သောအခါမှ အဓိပ္ပါယ်မဲ့သောခြေလှမ်းများအတွက် အမေရိကန်က ဖျက်သိမ်းရေး၊ သို့မဟုတ် လုံးဝလက်နက်ဖျက်သိမ်းရေး သို့မဟုတ် လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေးကို ကမ်းလှမ်းမည့်အစား အဓိပ္ပါယ်မဲ့သောခြေလှမ်းများဆီသို့ အဓိပ္ပါယ်မဲ့ခြေလှမ်းသစ်များပင် ဖန်တီးပေးနေပြီဖြစ်သည်။²

ဖျက်သိမ်းရေးအတွက် စကားဝိုင်းအသစ်တစ်ခု စတင်ရန်၊ ဆုံးရှုံးသွားသော အခွင့်အလမ်းများနှင့် ပျက်သွားသော ကတိများကို နျူကလီးယားခေတ်၏ အရုဏ်ဦးကတည်းက အသိအမှတ်ပြုရမည်ဖြစ်သည်။ အစပိုင်းတွင် 1945 ခုနှစ်တွင် Stalin သည် Truman အား နျူကလီးယားဗုံးအား နိုင်ငံတကာထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် အသစ်ဖွဲ့စည်းထားသော United Nations တွင်ထားရှိရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ရုရှား၏ အဆိုပြုချက်ကို အမေရိကန်က ပယ်ချခဲ့ပြီး ရုရှားက ဗုံးကို ကိုင်ဆောင်ခဲ့သည်။³

ဂျာမနီတွင် တံတိုင်းပြိုကျပြီး Gorbachev သည် Warsaw Pact ကိုဖျက်သိမ်းကာ သိမ်းပိုက်ထားသော အရှေ့ဥရောပအားလုံးကို လွတ်မြောက်စေသောအခါတွင် အမေရိကန်နှင့် ရုရှားတို့သည် ကျွန်ုပ်တို့၏နျူကလီးယားလက်နက်အားလုံးကို ဖယ်ရှားပစ်ရန် ရေဂင်အား အဆိုပြုခဲ့ပြီး အမေရိကန်သည် ၎င်း၏ "Star Wars" အစီအစဉ်ကို စစ်ရေးအရ စိုးမိုးထိန်းချုပ်ရန် အာကာသကို လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်ရန် ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။ ရေဂင်က သူ့ကို ငြင်းပယ်ခဲ့ပြီး Gorbachev က ရုရှားရဲ့ ကမ်းလှမ်းမှုကို ရုပ်သိမ်းခဲ့ပါတယ်။⁴

အရှေ့ဂျာမနီ၏ကံကြမ္မာကို စိုးရိမ်နေသော Gorbachev က Reagan သည် စည်းလုံးသော ဂျာမနီကို နေတိုးထဲသို့ မထည့်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း နာဇီတွေရဲ့ ထိုးစစ်ကြောင့် လူ ၂၇ သန်း ဆုံးရှုံးခဲ့ရတဲ့ ရုရှား။ နေတိုးသည် အရှေ့သို့ တစ်လက်မမျှ တိုးချဲ့မည်မဟုတ်ကြောင်း အမေရိကန်က အာမခံခဲ့သည်။⁵

Gorbachev က အမေရိကန်ရဲ့ ကတိတွေကို ဂုဏ်ပြုဖို့ ရုရှားသမ္မတ ပူတင်ထံ ထပ်ခါတလဲလဲ တောင်းဆိုနေသော်လည်း အင်ပါယာရဲ့ ရူပါရုံကြောင့် နေတိုးကို အရှေ့ဘက်ကို ဖြည်းဖြည်းချင်း ချဲ့ထွင်နေတဲ့ အမေရိကန်၊ Yeltsin ကို ထပ်ခါတလဲလဲ တောင်းဆိုခဲ့ပါတယ်။ ကလင်တန်၏ နေတိုးအဖွဲ့ကို ပိုလန်၊ ဟန်ဂေရီနှင့် ချက်သမ္မတနိုင်ငံသို့ 1999 တွင် တိုးချဲ့ခြင်းဖြင့် စတင်ခဲ့ပြီး 2004 ခုနှစ်တွင် ဘူလ်ဂေးရီးယား၊ အက်စ်တိုးနီးယား၊ လတ်ဗီးယား၊ လစ်သူယေးနီးယား၊ ရိုမေးနီးယား၊ စလိုဗက်ကီးယားနှင့် စလိုဗေးနီးယား၊ အယ်ဘေးနီးယား၊ ခရိုအေးရှား၊ မွန်တီနီဂရိုးနှင့် မြောက်မက်စီဒိုးနီးယားတို့ 2009 မှ 2017 ခုနှစ်အထိ၊⁶. ယူကရိန်းစစ်ပွဲအတွင်း ဆွီဒင်နှင့် ဖင်လန်တို့သည် နေတိုးအဖွဲ့သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။

အမေရိကန်သည် ဂျာမနီ၊ နယ်သာလန်၊ အီတလီ၊ ဘယ်လ်ဂျီယံနှင့် တူရကီနိုင်ငံ ၅ ခုတွင် နျူကလီးယားလက်နက်များ တပ်ဆင်ထားသည်။ ယူကရိန်းစစ်ပွဲအတွင်း ရုရှားက ဘီလာရုစ်တွင် နျူကလီးယားလက်နက်များ ထားရှိခဲ့သည်။

ကလင်တန်သည် ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ကိုဆိုဗိုမြို့ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ရာတွင် နေတိုးကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး လုံခြုံရေးကောင်စီတွင် ရုရှား၏ဗီတိုအာဏာကို ကျော်လွန်ကာ၊ ကျွန်ုပ်တို့ ချုပ်ဆိုထားသော ကုလသမဂ္ဂသဘောတူစာချုပ်ကို ချိုးဖောက်ကာ အခြားနိုင်ငံအား တိုက်ခိုက်ရန် ခြိမ်းခြောက်မှုအောက်တွင် မည်သည့်အခါမျှ ရန်စရန်စစ်ပွဲကို မကျူးလွန်ခဲ့ပါ။

ကလင်တန်သည် ကျွန်ုပ်တို့၏ ဧရာမနျူကလီးယားလက်နက်များကို ဗုံးအလုံး ၁၀၀၀ စီ ဖြတ်တောက်ရန် ပူတင်၏ကမ်းလှမ်းချက်ကို ငြင်းဆန်ခဲ့ပြီး ရိုမေးနီးယားတွင် ဒုံးခွင်းဒုံးစခန်းများ မတည်ဆောက်နိုင်စေရန် ညှိုနှိုင်းဆွေးနွေးရန် အခြားသူများအားလုံးကို စားပွဲဝိုင်းသို့ခေါ်ကာ၊

Bush သည် 1972 ခုနှစ် ပဲ့ထိန်းဒုံးကျည် တိုက်ဖျက်ရေး စာချုပ်မှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး 2002 ခုနှစ်တွင် Obama မှ ရိုမေးနီးယားတွင် ဒုံးကျည်စခန်းအသစ်ကို ပိုလန်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး Trump က ပိုလန်တွင် နောက်ထပ်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

Trump နှင့် Biden တို့က ပိုမိုမြင့်မားသော နျူကလီးယားဗုံးစက်ရုံသစ်နှစ်ခု၊ ဒုံးပျံများ၊ ရေငုပ်သင်္ဘောများ၊ လေယာဉ်များနှင့် ထိပ်ဖူးတပ်များကို လာမည့်နှစ်ပေါင်း 30 အတွက် ဒေါ်လာတစ်ထရီလီယံကျော်အတွက် အိုဘားမားက ကတိပြုခဲ့သည်။⁷

ကုလသမဂ္ဂ ဆုံးဖြတ်ချက်များနှင့် ညှိနှိုင်းရေးဖိုရမ်များတွင် အာကာသနှင့် ဆိုက်ဘာစစ်ပွဲများတွင် လက်နက်တားမြစ်ရေး သဘောတူစာချုပ်များ ညှိနှိုင်းရန် ရုရှားနှင့် တရုတ်တို့က အကြိမ်ကြိမ် တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း အမေရိကန်က ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် ငြင်းဆိုထားသည်။⁸

ကျွန်တော်တို့ဟာ သမိုင်းရဲ့ အလှည့်အပြောင်းတစ်ခုပါ။ ရဲရင့်သော အဆိုပြုချက်အသစ်များဖြင့် စကားဝိုင်းကို ပြောင်းလဲရန် အချိန်တန်ပြီ။ ကြီးထွားလာနေသော ကြောက်ရွံ့မှုမှ ကျွန်ုပ်တို့အား သက်သာရာရစေမည့် အာမခံချက်ရှိသော အဆိုပြုချက်များ။ ဂြိုလ်ဆိုင်ရာ အသိဉာဏ်ပြောင်းလဲမှုကို ဆောင်ကြဉ်းပေးမည့် အဆိုပြုချက်များသည် မကြာမီ ကျရောက်တော့မည့် cataclysmic climate ဘေးအန္တရာယ်ကို ပူးပေါင်းတုံ့ပြန်နိုင်စေမည့် အဆိုပြုချက်များဖြစ်သည်။ အရုဏ်ဦးကိုဦးတည်စေပြီး Doomsday Clock ကို ငြိမ်းချမ်းရေးနေ့နာရီအသစ်သို့ ပြောင်းလဲပေးမည့် အဆိုပြုချက်များ။ မိခင်ကမ္ဘာသည် လူသားတို့၏ မိုက်မဲမှုအပေါ် စိတ်မရှည်ပါ။

ဤသည်မှာ MICIMATT (စစ်တပ်၊ စက်မှု၊ လွှတ်တော်၊ ထောက်လှမ်းရေး၊ မီဒီယာ၊ Academic Think Tank complex) နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် လုပ်ဆောင်ရန် အဆင်သင့်ဖြစ်လျှင် အမေရိကန်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ငြိမ်းချမ်းရေးသို့ ဦးတည်နိုင်ခြေအရှိဆုံး အဆင့်များဖြစ်သည်။

• အာကာသနှင့် ဆိုက်ဘာစစ်ပွဲများတွင် လက်နက်များကို တားမြစ်ရန် သဘောတူစာချုပ်များအတွက် ရုရှားနှင့် တရုတ်တို့၏ အကြိမ်ကြိမ် အဆိုပြုချက်များကို ခံယူပါ။
• ရုရှားနှင့် ၁၉၇၂ ခုနှစ် ပဲ့ထိန်းဒုံးကျည် ဆန့်ကျင်ရေး စာချုပ်ကို ပြန်လည် အသက်သွင်းပြီး ရိုမေးနီးယားနှင့် ပိုလန်တို့မှ အမေရိကန် ဒုံးကျည်များကို ဖယ်ရှား၊
• ဘီလာရုစ်တွင် မကြာသေးမီက တင်ထားသည့် နျူကလီးယားလက်နက်များကို ရုရှားက ဖယ်ရှားရန်အတွက် သဘောတူညီချက်အရ နေတိုးနိုင်ငံငါးနိုင်ငံမှ အမေရိကန်နျူကလီးယားလက်နက်များကို ဖယ်ရှားရန်၊
• နူကလီးယားလက်နက်အားလုံးကို မြင့်မားသောသတိရှိမှုမှ ဖယ်ထုတ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံ၏ ပေးပို့သည့်စနစ်အတိုင်း ထိပ်ဖူးများကို ခွဲထုတ်ပါ- အရှေ့တိုင်းပညာ၊
• နေတိုးကို ဖျက်သိမ်းပြီး ကုလသမဂ္ဂကို လေးစားဂုဏ်ပြုပါ။

ရုရှားနှင့် တရုတ်တို့သည် အဆိုပါ အစပျိုးမှုတွင် စေတနာရှိ မိတ်ဖက်များ ဖြစ်လာမည်ကို သံသယ အနည်းငယ် ရှိပါသည်။ ၎င်းတို့အား အမေရိကန်သို့ အဆိုပြုပြီး ကုလသမဂ္ဂတွင် မဲပေးခဲ့သည်မှာ ဆယ်နှစ်ကျော်ပြီဖြစ်သည်။

¹ https://fas.org/initiative/status-world-nuclear-forces/
² https://www.academia.edu/77004279/Resistance_to_the_emergent_norm_to_advance_progress_towards_the_complete_elimination_of_nuclear_weapons?email_work_card=thumbnail
³ https://www.wilsoncenter.org/blog-post/soviet-union-and-baruch-plan/
⁴ https://ahf.nuclearmuseum.org/ahf/history/reagan-and-gorbachev-reykjavik-summit/
⁵ https://nsarchive.gwu.edu/briefing-book/russia-programs/2017-12-12/nato-expansion-what-gorbachev-heard-western-leaders-early/
⁶ https://ndisc.nd.edu/news-media/news/the-addition-of-nato-members-over-time-1949-2023/
⁷ https://fpif.org/president-obamas-twisted-nuclear-weapons-legacy/#!
⁸ https://www.reachingcriticalwill.org/disarmament-fora/cd/2014/cd-reports/8908-russia-and-china-table-new-draft-treaty-to-prevent-weapons-in-space