Pa David Swanson, World BEYOND War, Jiyè 28, 2026
Yon ekstrè ki soti nan Lagè a toujou yon manti.
Depi mwen ekri Lagè se yon kouch an 2010 epi mete l ajou an 2015, manti yo te itilize pou sipòte lagè yo te varye men yo te kontinye. Rezime mwen an rete vre:
Pa yon sèl bagay ke nou souvan kwè sou lagè ki ede kenbe yo otou se vre. Lagè pa ka bon oswa bèl pouvwa. Ni yo ka jistifye kòm yon mwayen pou reyalize lapè oswa nenpòt lòt bagay ki gen valè. Rezon ki fè yo bay pou lagè, anvan, pandan, ak apre yo (souvan twa trè diferan kouche nan rezon pou lagè a menm) yo tout fo. Li komen imajine ke, paske nou pa janm ta ale nan lagè san yo pa yon bon rezon, li te ale nan lagè, nou tou senpleman dwe gen yon bon rezon. Sa a bezwen ranvèse. Paske pa ka gen okenn bon rezon pou lagè, li te ale nan lagè, nou ap patisipe nan yon manti.
Men, gen kèk bagay ki chanje. Sendwòm Irak la fini. Sendwòm Irak la, ki te modle sou Sendwòm Vyetnam nan, se te yon ezitasyon pou sipòte plis lagè akòz eksperyans yon moun te viv lagè Irak la. Anjeneral, yo konprann ezitasyon sa a kòm yon maladi olye ke yon limyè tanporè. Pandan ke John Kerry, John McCain, Hillary Clinton, ak anpil lòt moun ki te sipòte lagè Irak la ki pa t rive pre menm jan ak yo, yo tout pa t rive vin prezidan, Donald Trump ak Joe Biden pa t echwe.
Ni Trump ni Biden te fè Sendwòm Irak la avèk politès pou yo te fè tankou yo te opoze atake Irak. Genyen pa gen okenn prèv ke Trump te fè sa. An reyalite, Biden te yon sipòtè dirijan pou lanse lagè sa a. Aparamman, bay manti sou tan lontan sa a te konsidere kòm yon nivo desans sifizan pou nouvo epòk sa a. Men, pa te gen okenn egzijans pou, menm an retwospèk, ou kritike Lagè Irak la pou yon rezon ki sijere yon aversyon jeneral pou lagè. Kritik ki pi komen Trump la se te ke Etazini pa t reyisi pran petwòl Irak laLi te bèl pou panse li t ap fè blag, men Prezidan Trump te pale nan katye jeneral Ajans Entèlijans Santral la nan dat 23 janvye 2017, epi li te ankouraje yon politik pou fè lagè pou vòlè resous.
Kounye a, yo ap evite gwo lagè sou tè kote plizyè milye sòlda ameriken mouri. Kòm lanmò ameriken yo se sèl lanmò ki konte anpil nan pifò jounalis kòporatif ameriken yo, sa ka kreye enpresyon ke lagè yo lajman disparèt, malgre atansyon an sou ti kantite lanmò ameriken nan lagè kont Iran an, ak sou manti yo bay sou yo.
Lè medya ameriken yo kouvri lagè yo, sa gen tandans minimize wòl Etazini. Lagè an Ikrèn nan te resevwa anpil atansyon pandan yon tan — tankou yon kouvèti remakab sou viktim lagè yo (si tout bò nan tout lagè yo te kouvri menm jan ak yon bò nan lagè sa a, lagè a ta ka jis retresi epi mouri). Men, sitou lagè an Ikrèn nan te foteman prezante kòm yon bagay gouvènman ameriken an pa t gen anpil oswa anyen pou l wè avè l... e li ta dwe gen plis pou l wè avè l. Lagè sou Gaza a te atire atansyon tou — tankou atravè nouvo pouvwa medya sosyal yo pou enfliyanse medya antrepriz yo — men anpil nan rapò yo te twò panche sou defann moun ki te angaje nan jenosid la. Nenpòt rapò sou denonsyasyon ofisyèl ameriken yo sou masak la te gen tandans pou omèt wòl Etazini nan bay zam, finanse, pwoteje legalman, ak fè pwopagann an kolaborasyon pou sipòte li. Pandan medya antrepriz yo te pran oserye deklarasyon Etazini yo pou "opoze" laterè yo t ap fè sou Palestinyen yo, jounal satirik la, Zonyon an, Tit la te di: “Trump ekri yon chèk byen fò pou Netanyahu.”
Lagè yo te kontinye, natirèlman, pa plizyè douzèn, tankou lagè aeryen, lagè ak dron, lagè pa prokurasyon, lagè ame pa Etazini, koudeta, ak pran kontwòl nasyonal enperyal anba menas lagè. Mwen te sezi lè m t ap vizite Venezyela, yon ti tan apre lame ameriken an te atake kapital li a epi kidnape prezidan li a, konbyen fwa moun yo te pale de laperèz yo pou yo pa sibi menm sò ak Gaza - sa vle di, devastasyon total.
Gwo manti ki pa gen anpil moun ki kesyone yo enkli manti ke, malgre tout lagè terib ak enpopilè yo, ka gen yon bon lagè byento, manti ke finansman preparasyon lagè pa gen rapò ak finansman lagè, nouvo manti danjere ke finansman preparasyon lagè se yon sèvis piblik ke nou pa janm ka gen twòp, ak manti ke lagè se yon bagay ke moun oswa gouvènman yo tout fè nan apeprè menm mezi.
Natirèlman, se pa tout moun ki te opoze menm yon sèl bò, alewè pou toulede, nan tout lagè pandan peryòd sa a. Te gen moman kote anpil moun te ka chwazi yon lagè ki deja egziste epi klase li kòm yon bon lagè (swa gloriye oswa move men nesesè). Mwen kouvri nan liv la poukisa mwen panse yo ta gen tò, menm si pifò lagè pèdi popilarite yo byen vit, kidonk moun mwen pa t dakò avèk yo kèk ane de sa gen anpil chans pou yo dakò avè m kounye a. Men, menm opozan lagè yo gen tandans imajine ke yon bon lagè san parèy (oswa yon renesans san sans Dezyèm Gè Mondyal la nan yon mond radikalman diferan) se jis bò kwen an - oswa omwen pou sipoze ke kèlkeswa jan lòt lagè yo move, lagè aktyèl yo tèlman inikman move ke yo pa lagè ditou. Egzanp apre egzanp san fen ap febli fantezi sa a.
Èske finansman preparasyon lagè a pa gen rapò ak finansman lagè? Moun ki fè lagè yo pa panse sa. Trump te fè remak an 2026, lè yo te akize l de vyole yon pwomès pou l pa fè lagè:
"Mwen pa t garanti pa gen lagè. Poukisa mwen ta bati lame ki pi fò nan mond lan?"
Poukisa vreman? Amwenske ou te vrèman kwè istwa egzak la ki di lapè vini atravè fòs militè ak disuazyon? Entelektyèl ki pa finanse pa konpayi zam yo pa sanble kwè istwa sa a nonplis. Nan lane 2025, Pwogram Devlopman Nasyonzini an te pibliye yon... rapòte avètisman kont ogmantasyon depans militè yo. “Prèv yo klè: depans militè twòp pa garanti lapè,” se sa Sekretè Jeneral Nasyonzini an, António Guterres, te di nan prezantasyon rapò a. “Souvan li febli li – sa alimante kous zam, ogmante mefyans, epi detounen resous ki soti nan fondasyon estabilite yo.” Rapò a te gen ladan l rezime sa a: “Ogmantasyon konstan nan depans militè mondyal yo ap transfòme jaden sekirite entènasyonal la nan fason ki limite espas fiskal ak politik pou prevansyon, diplomasi ak dyalòg. Pandan ke Eta yo site enkyetid sekirite nasyonal pou jistifye ogmantasyon sa yo, efè kimilatif la se febli miltilateralis, mete sou kote mekanis prevantif yo, epi retresi chanèl pou rezolisyon pasifik dispit yo.”
Natirèlman, lè moun te rele Trump "kandida lapè a" pandan chak eleksyon, kèk nan nou te atire atansyon sou demand li pou plis depans militè, men nou pa t kapab montre Hillary Clinton, Joe Biden, oswa Kamala Harris kòm "vrè kandida lapè a". Nou te sèlman kapab note erè ki te fèt lè yo te idantifye yon kandida lapè san okenn.
Anndan ak deyò pouvwa a, Trump te vin prensipal defansè yon manti patikilyèman pwisan, yon manti ki te vin pi ensidye paske yo pa t souvan eksprime li. Trump te egzije pou depans militè yo, pa Etazini ak lòt gouvènman yo, ogmante kòm yon pousantaj nan yon ekonomi oswa pwodwi domestik brit (PIB). Sa te kominike, san di l, ke depans militè yo ta dwe mezire kòm yon pousantaj nan yon ekonomi, olye ke kòm yon kantite absoli dola oswa kòm yon kantite dola pa tèt. Pou malfini ameriken yo, sa te gen yon sèten avantaj. Mezire pa kantite dola depanse, depans militè ameriken yo pa nan menm linivè ak rès mond lan; pou montre li sou tablo a, ou dwe fè yon graf tout lòt peyi yo, tache l sou miray la, epi tache yon douzèn moso papye anplis anlè li, sou miray la ak yon ti jan nan plafon an, pou enkli Etazini. Men, mezire kòm yon pousantaj PIB, Etazini te ka anfòm sou yon tablo ak lòt peyi yo. Anplis, chif yo te pi piti anpil. De pousan jis sonnen mwens pase yon trilyon. Pi enpòtan, chif yo te soti nan lè a epi yo te ka ogmante jan yo vle. Lè Trump te kòmanse egzije 2 pousan, kèk nan nou te avèti nou ke si l ta jwenn li li t ap mande plis. Anvan nou te pran yon souf, li te chanje pou l mete l sou 5 pousan. Men, pi mal la se konpreyansyon ki te vin apre lè nou te konvèti tout konvèsasyon sou depans militè yo an tèm sa yo. Si depans militè yo te yon mal ki pa pwodui anyen ke kèk nan nou kwè, alò li ta bezwen redwi a zewo. Si li te yon mal nesesè, jan anpil moun panse, alò li ta bezwen kalibre pou l koresponn ak danje swadizan an epi li ta ka redwi atravè akò dezameman oswa atravè eliminasyon zam ak baz ki pa adrese bezwen reyèl la. Men, si depans militè yo se yon bagay ki dwe maksimize lè yo mande plis toujou, alò li dwe yon sèvis piblik oswa yon lòt kalite objektif an li menm. Trump te ka menm chape poul li lè l sispann rele tout lagè "defans" epi retabli yon etikèt onèt pou Depatman Lagè Etazini an, toutotan lagè t apral, nan totalite li, yon antrepriz filantropik. Nasyon ki te envesti twò piti nan prepare pou masak an mas te ka denonse kòm sitwayen mondyal pòv. Moun ki te reponn a demand Trump yo ak demand... Sekretè Jeneral OTAN an lè yo retire finansman nan swen sante ak retrèt pou yo ka vide kantite lajan fou nan lagè, yo ta ka jwenn lwanj kòm jeran responsab Latè.
Se komik, menm si se pa tèlman trajik: moun ki te fè pwopagann pandan plizyè jenerasyon pou rele lagè "defans" te inyore Trump epi yo te ensiste pou yo rete sou non Orwellian "Depatman Defans" la, yon lòt endikasyon ke yo kwè nan posibilite pou gen bon lagè ki apwopriye.
Mwen te mansyone yon lòt manti, manti ki di lagè se yon bagay ke moun oswa gouvènman yo tout fè apeprè nan menm mezi. "Ti gason ap rete ti gason," "Lagè se nati imen," "Kapitalis kreye lagè," "Lagè toupatou," - kalite diskou sa a pa gen anpil sans si nou admèt ke 96 pousan nan limanite pa fè lagè sou menm echèl ak 4 pousan moun sa yo isit Ozetazini. Nan ete 2026 la, Trump t ap mande pou Kongrè a bay plis pase 1.5 trilyon dola nan depans militè. Men, dapre yon rapò ki soti nan Pwojè sou Sipèvizyon Gouvènman an, depans militè ameriken an te deja ant 1.5 ak 1.7 trilyon dola pa ane, oswa - si ou enkli (epi poukisa ou pa ta dwe?) enterè sou dèt pou depans militè sot pase yo, 1.7 ak 2.3 trilyon dola pa ane. Varyasyon ki genyen ant senk kalkil diferan ki prezante nan rapò a te gen anpil rapò ak konpleksite ak obskirite gouvènman ameriken an, ki gen ladan varyete sous done gouvènman yo ka itilize. Li pran rechèch serye pou fouye militaris la deyò, paske li kache toupatou. Men, la atik gwo tikè se bagay tankou "Sekirite Entèn", benefis pou veteran, ak enterè sou dèt.
Rapò a pa ban nou okenn endikasyon pou nou doute chif ki pi wo a. Si $2.3 trilyon dola pa ane a kòrèk, epi si sèvitè Trump yo sou Capitol Hill ajoute yon lòt $0.5 trilyon dola jis pou plezi plis yon lòt $0.2 trilyon dola espesyalman pou detwi Iran ak rebati baz Iran te detwi yo - e destriksyon ki t ap vini an te eskiz imedya pou lagè a - alò nou pral rive nan $3 trilyon dola... epi - sof si yon kantite siyifikatif manm Kongrè a parèt ak yon kolòn vètebral - yon lòt $3 trilyon dola oswa plis ane kap vini an ak ane kap vini an ak ane kap vini an.
Chif bidjè militè ki soti nan Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI) yo lajman itilize, an pati paske SIPRI bay yo pou pifò nasyon sou Latè pou moun ka fè konparezon. Men, SIPRI gen Etazini a 0.95 trilyon dola an 2025. Rapò POGO a sijere ke omisyon SIPRI sou benefis veteran yo ka yon pi gwo erè pou Etazini (ki te fè anpil lagè) pase sa li ta ye pou kèk lòt peyi. Gouvènman ameriken an depase rès nasyon nan mond lan tou lè li rive dèt. Epi mwens nan dèt ki pi piti lòt nasyon yo ka akòz lagè yo pa t fè. Kidonk, petèt li pa konplètman egzajere pou fè yon konparezon ant nivo reyèl depans militè ameriken an ak nivo SIPRI a... depans militè tout lòt moun yo(Remake byen ke SIPR pa gen done pou 2025 pou Venezyela, Kiba, oswa Kore di Nò.)
An 2025, tout mond lan ki pa ameriken, pou ki SIPRI gen done, te depanse 1.86 trilyon dola nan lame. Lachin te depanse 0.336 trilyon dola, Larisi 0.19 trilyon dola, Iran 0.007 trilyon dola. Pandansetan, Etazini te rive nan 2.3 trilyon dola, byen plis pase rès mond lan mete ansanm, oubyen plis pase 4 fwa twa lènmi li yo te deziyen yo mete ansanm. Etazini ak alye li yo, patnè li yo ak kliyan zam li yo an 2025 (sa vle di, tout gouvènman eksepte twa lènmi yo te deziyen yo) te depanse 3.63 trilyon dola oubyen prèske 7 fwa depans twa lènmi yo te deziyen yo mete ansanm.
Rezon ki fè gouvènman ameriken an pa ka genyen yon lagè se pa yon mank depans, men yon mank de siyifikasyon ki koeran nan konsèp "genyen yon lagè". Pa gen okenn kantite asasina ak destriksyon ki ka konvenk sivivan yo pou yo renmen w oswa obeyi w volontèman. Senpleman pa genyen. Etazini ak lemonn t ap vin pi an sekirite si yo te depanse mwens nan lagè epi plis nan èd reyèl, koperasyon, règ lalwa, dezameman, diplomasi, ak defans sivil san zam.
Pou gwo kredi nou, lagè aktyèl kont Iran an mwens popilè pi vit pase lagè nan tan lontan yo. Li te pran yon ane edmi pou yon majorite te di ke lagè kont Afganistan an oswa lagè kont Irak la pa ta dwe kòmanse, e menm lè sa a, ou pa t gen yon majorite pou mete fen nan chak nan lagè sa yo. Yo te dwe kontinye pou swadizan benefis twoup yo. Kounye a nou gen yon gwo majorite pou mete fen nan yon lagè. Nou jis pa fè anpil bagay sou li apa di sondajis yo ke nou te konprann manti a. Si nou te konprann nèt, nou t ap boykote, deranje, bloke, epi fèmen gouvènman ameriken an jiskaske li vin konfòm ak lalwa.
##
