نوشتهی جری یوکوتا، هماهنگکنندهی شعبهی WBW ژاپن، World BEYOND Warسپتامبر 3، 2026
چهار سال پیش، زمانی که چشمانداز پیوستن اوکراین به ناتو به موضوع بحث تبدیل شد، اکثر مردم ژاپن این اتحاد را بیربط به ژاپن میدانستند. با این حال، از آن زمان تاکنون تغییرات بزرگی در چشمانداز جهانی رخ داده است. ما شاهد ایجاد یک هیئت نمایندگی دولت ژاپن در ناتو و مشارکت وزرای امور خارجه و دفاع ژاپن در اجلاسهای ناتو بودهایم. علاوه بر این، ناتو تابستان امسال در RIMPAC 2026 شرکت کرد، اگرچه ایالات متحده و کانادا تنها دو کشور عضو هستند که واقعاً با اقیانوس آرام مرز دارند. عمق دخالت ژاپن غیرقابل انکار است. آیا پس برای ما ضروری نیست که ماهیت واقعی ناتو را درک کنیم؟ نوشته مشترک نمایندگان CODEPINK و World BEYOND Warاین کتاب بینشهای مهمی در مورد نقش ناتو در تداوم جنگهای به راه افتاده در سراسر جهان ارائه میدهد. این کتاب شواهد فراوانی را در تأیید گفتهی جفری ساکس در مقدمه ارائه میدهد: «ناتو خطری آشکار و حاضر برای صلح جهانی و ماشین جنگی است که فراتر از کنترل دموکراتیک شهروندان کشورهای عضو خود، به طور افسارگسیختهای در حال حرکت است.»
این کتاب شامل ۱۱ فصل به شرح زیر است:
۱. ناتو چه زمانی و چرا تشکیل شد؟
۲. گسترش ناتو
۳. تاریخچه تجاوزگری ناتو
۴. ناتو در اوکراین، اما اوکراینی در ناتو نیست؟
۵. «شرکای» ناتو در سراسر جهان
۶. چه کسی تصمیم میگیرد و چه کسی هزینهها را میپردازد؟
۷. ناتو چه ارتباطی با سازمان ملل و حقوق بینالملل دارد؟
۸. ناتو و سلاحهای هستهای
۹. چه بخشهایی در ناتو وجود دارد؟
۱۰. برنامههای ناتو چیست؟
۱۱. جایگزینها چه هستند؟
در بخشهای بعدی، نکات جالب هر فصل را برجسته خواهم کرد تا «ماهیت واقعی» ناتو را که نویسندگان قصد انتقال آن را دارند، بررسی کنم.
در فصل اول، نویسندگان توضیح میدهند که ناتو چه زمانی و چرا تشکیل شد. ناتو در سال ۱۹۴۹ توسط دوازده کشور تأسیس شد. اولین دبیرکل آن، لرد ایسمای، با کنایه هدف آن را «دور نگه داشتن اتحاد جماهیر شوروی، ورود ایالات متحده و مهار آلمان» توصیف کرد. ماده ۵ این پیمان تصریح میکند که در صورت حمله مسلحانه علیه یک کشور عضو، همه اعضا موافقت میکنند که برای بازگرداندن امنیت منطقه آتلانتیک شمالی اقدام کنند. نویسندگان خاطرنشان میکنند که این بند تنها یک بار - پس از حملات تروریستی ۱۱ سپتامبر در سال ۲۰۰۱ - مورد استفاده قرار گرفته است. از آنجایی که افغانستان به هیچ یک از کشورهای عضو ناتو حمله نکرده بود، اعمال این بند به عنوان نوعی سوءاستفاده تلقی میشود که شکاف بین اصول اعلام شده و انگیزههای واقعی را پنهان میکند. در این زمینه، «ارزشهای دموکراتیک» - که قرار بود این اتحاد از آنها محافظت کند - با سرمایهداری تلفیق شدند، در حالی که کمونیسم و سوسیالیسم به عنوان غیردموکراتیک تلقی شدند. نویسندگان این دیدگاه را به فضای سیاسی اروپای پس از جنگ نسبت میدهند، جایی که احزاب کمونیست و سوسیالیست - که نقشهای اصلی را در مقاومت علیه نازیسم و فاشیسم ایفا کرده بودند - حمایت انتخاباتی قابل توجهی را به دست میآوردند. نویسندگان همچنین نقش ناتو در طولانی شدن استعمار را مورد بحث قرار میدهند و به عنوان مثال به حمایت آن از فرانسه در طول جنگ استقلال الجزایر (1954-1962) اشاره میکنند. آنها همچنین موارد متعددی را ارائه میدهند که نشان میدهد خصوصیسازی اقتصادی شرط اصلی عضویت در ناتو بوده است. به عنوان مثال، جو بایدن به لهستان اطلاع داد که برای عضویت، باید شرکتهای دولتی خود را خصوصی کند. نویسندگان همچنین فاش میکنند که چگونه ناتو با حمایت از صنعت تسلیحات آمریکا به منافع اقتصادی ایالات متحده خدمت کرده است. به ویژه، گروه لابیگری معروف به "کمیته ایالات متحده برای گسترش ناتو" توسط معاون رئیس لاکهید مارتین رهبری میشد.
فصل اول سپس به بررسی تاریخچه پیمان ورشو میپردازد که در سال ۱۹۵۵ پس از پیوستن آلمان غربی به ناتو تشکیل شد. جالب اینجاست که یک سال قبل از تأسیس پیمان ورشو، اتحاد جماهیر شوروی در مورد امکان پیوستن خود به ناتو تحقیق کرده بود. در سال ۱۹۹۰، آلمان شرقی در آمادهسازی برای اتحاد مجدد با آلمان غربی از پیمان ورشو خارج شد. پیمان ورشو رسماً در اول ژوئیه ۱۹۹۱ - درست قبل از فروپاشی خود اتحاد جماهیر شوروی - منحل شد. بسیاری از ناظران پیشبینی کرده بودند که فروپاشی پیمان ورشو همچنین نشاندهنده پایان ناتو خواهد بود، اما این پیشبینی نادرست از آب درآمد. ناتو «سود صلح» را رد کرد و در عوض تصمیم گرفت «سود قدرت» (گسترش برتری نظامی) را درو کند.
فصل دوم، تاریخچه گسترش ناتو پس از انحلال پیمان ورشو را بررسی میکند. در دهه ۱۹۸۰، اسپانیا؛ در دهه ۱۹۹۰، آلمان، لهستان، مجارستان و جمهوری چک؛ در دهه ۲۰۰۰، نه کشور دیگر، از جمله سه کشور شوروی سابق؛ دو کشور در دهه ۲۰۱۰؛ و دو کشور پس از ۲۰۲۰. نویسندگان به اظهارات پوتین در سال ۲۰۰۷ استناد میکنند که در آن گسترش ناتو را «تحریک جدی» نامید و از استقرار نیروهای خط مقدم این اتحاد در نزدیکی مرز روسیه ابراز نارضایتی کرد. پوتین پرسید: «این گسترش علیه چه کسی است؟ و پس از انحلال پیمان ورشو، چه بر سر تضمینهایی که شرکای غربی ما به ما دادند، آمد؟» نویسندگان خاطرنشان میکنند که پیوستن دو کشور آخر، فنلاند و سوئد، نشان میدهد که تصویر آنها به عنوان یک کشور بیطرف، تنها یک ظاهرسازی بوده که صنعت تسلیحاتی بسیار توسعهیافته آنها را پنهان کرده است. آنها به ویژه پیوستن فنلاند را خیانت به سنت محترمی میدانند که این کشور به عنوان یک «صلحطلب جهانی» بنا نهاده بود - میراثی که جایزه صلح نوبل سال ۲۰۰۸ مارتی آهتیساری، رئیسجمهور سابق، نماد آن است.
فصل سوم به جزئیات دخالت ناتو در بوسنی، که از سال ۱۹۹۵ آغاز شد، و حمایت بعدی از استفاده تهاجمی از نیروی نظامی توسط ایالات متحده در کوزوو میپردازد و ادعا میکند که این مداخله برای محافظت از قربانیان پاکسازی قومی بوده است. اما بسیاری، از جمله لرد کارینگتون، دبیرکل سابق ناتو، از این مداخله انتقاد کردند و استدلال کردند که به جای جلوگیری از پاکسازی قومی، در واقع باعث آن شده است. علاوه بر این، نویسندگان ادعا میکنند که درگیری کوزوو به عنوان الگویی برای جنگهای بیپایانی که رهبران ایالات متحده از آن زمان در سراسر جهان به راه انداختهاند، عمل کرده است. جنگ بیست ساله در افغانستان - که در اوت ۲۰۲۱ با بازگشت طالبان به قدرت به پایان رسید - به عنوان نمونه بارز آن ذکر شده است. این فصل با ابراز تردید عمیق در مورد اقدامات اخیر ایالات متحده و ناتو برای تغییر مسیر ماشین جنگی ناکارآمد خود علیه دشمنان بسیار مسلحتر مانند روسیه و چین به پایان میرسد.
فصل چهارم بر اوکراین تمرکز دارد و با بررسی انتخابات سال ۲۰۱۰ ویکتور یانوکوویچ، که با شعار بیطرفی وارد رقابت شده بود، و حمایت غرب از قیام سال ۲۰۱۴ که منجر به برکناری او شد، آغاز میشود. این فصل بر نقش ناتو در دولت پس از کودتا تمرکز دارد. دولت جدید، واحدهایی از گارد ملی - یک نیروی شبهنظامی تازه تأسیس که شامل نیروهایی از گروههای راست افراطی بود - را برای حمله به جمهوریهای خودخوانده مستقر کرد. نویسندگان خاطرنشان میکنند که نیروهای ناتو، هنگ آزوف به رهبری نئونازیها را در استفاده از سلاحهای آمریکایی آموزش دادند. علاوه بر این، این فصل شرح میدهد که چگونه ایالات متحده توافق مینسک ۲ (که در سال ۲۰۱۵ با میانجیگری فرانسه و آلمان منعقد شد) را تضعیف کرد و چگونه بریتانیا مانع توافقی با میانجیگری ترکیه بین روسیه و اوکراین شد. این توافق، خروج روسیه از تمام سرزمینهای تازه اشغال شده را در ازای تعهد ساده اوکراین برای کنار گذاشتن جاهطلبیهایش برای عضویت در ناتو و امتناع از استقرار پایگاههای نظامی یا تأسیسات موشکی ناتو در خاک خود، در نظر میگرفت.
فصل ۵ توضیح میدهد که چگونه شرکای ناتو در گروههایی که مناطقی مانند «اروپا و آسیای مرکزی» و «غرب آسیا و شمال آفریقا» را پوشش میدهند، سازماندهی شدهاند؛ ژاپن به همراه مغولستان، کره جنوبی، ژاپن، استرالیا و نیوزیلند در دسته «دیگر» قرار میگیرد. این فصل توجه ویژهای به اسرائیل دارد. پیش از این اقداماتی برای ادغام عمیقتر اسرائیل در ناتو برای بهرهبرداری از سیستمهای تسلیحاتی پیشرفته آن صورت گرفته است؛ اعضای ناتو میلیاردها دلار سلاح از اسرائیل خریداری کردهاند و به توسعه هوش مصنوعی آن علاقهمند بودهاند. با این حال، پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳، شکافهایی در ناتو در مورد مسائلی مانند رأیگیری مجمع عمومی سازمان ملل در مورد قطعنامه آتشبس و ادعاهای اسرائیل مبنی بر دخالت آژانس کار و امداد سازمان ملل متحد در حملات حماس پدیدار شد. به گفته نویسندگان، این تحولات، حرکت به سمت روابط نزدیکتر بین ناتو و اسرائیل را کند کرده است.
فصل ششم بر تصمیم ناتو در سال ۲۰۰۶ مبنی بر الزام کشورهای عضو به اختصاص حداقل ۲٪ از تولید ناخالص داخلی خود به هزینههای نظامی تمرکز دارد و بحثی انتقادی در مورد نیازهای بشردوستانهای که برای دستیابی به این هدف هزینهای قربانی میشوند، ارائه میدهد.
فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد را بررسی میکند و دو تهدید اصلی برای حل مسالمتآمیز اختلافات بینالمللی را شناسایی میکند: این واقعیت که ایالات متحده از امضای اکثر هجده معاهده کلیدی حقوق بشر خودداری کرده است (و تنها پنج معاهده را تصویب کرده است) و اعمال سوءاستفاده از حق وتو در شورای امنیت سازمان ملل متحد. این فصل همچنین به بحث در مورد تحریمهای یکجانبه در مقابل تحریمهای هدفمند میپردازد. این فصل به طور خاص پوچی اعلام ناتو مبنی بر «دفاعی» بودن حملات ژانویه ۲۰۲۴ ایالات متحده و بریتانیا به یمن را برجسته میکند.
فصل ۸ مروری بر ذخایر سلاحهای هستهای در میان اعضای ناتو و مشارکت آنها در فروش جتهای جنگنده F-۳۵ ارائه میدهد. نویسندگان با اشاره به اختلافات درون ناتو در مورد TPNW - و این واقعیت که پنج کشور شریک ناتو آن را تصویب کردهاند - اظهار میکنند که یک جنبش ضد هستهای در حال جا افتادن در این اتحاد است. فصل ۹ شواهد بیشتری از اختلاف داخلی، مانند نارضایتی فرانسه از کنار گذاشته شدن از فروش زیردریایی به استرالیا تحت چارچوب AUKUS، را ذکر میکند و این احتمال را بررسی میکند که ایالات متحده در صورت یافتن راههای دیگری برای تسلط بر صحنه جهانی، ممکن است ناتو را رها کند. گفته میشود که این نقاط ضعف ممکن است زمینههای مناسبی برای مداخله باشند.
در فصل دهم، نویسندگان نگرانی عمیق خود را در مورد موضع خصمانه فزاینده ناتو نسبت به روسیه و چین تکرار میکنند. آنها به طور خاص به این ادعا در «مفهوم استراتژیک ۲۰۲۲» ناتو اشاره میکنند که «جاهطلبیهای اعلام شده و سیاستهای قهری چین، منافع، امنیت و ارزشهای ما را به چالش میکشد» و همچنین تلاشهای این اتحاد برای تقویت روابط در منطقه هند و اقیانوس آرام.
فصل آخر، فصل ۱۱، این استدلال را که گسترش بیشتر ناتو تنها پاسخ مناسب به اقدامات نظامی روسیه است، به چالش میکشد. نویسندگان خاطرنشان میکنند که مسابقات تسلیحاتی و اقدامات ارعاب صرفاً یک چرخه معیوب را تداوم میبخشند و میتوانند به عامل اصلی تقویت نظامیگری روسیه تبدیل شوند. آنها هشدار میدهند که پیوستن به یک اتحاد نظامی، یک کشور را در معرض خطر هدف قرار گرفتن توسط همه دشمنان آن اتحاد قرار میدهد. آنها همچنین نمونههایی از مقاومت غیرخشونتآمیز موفق، از جمله مقاومت غیرنظامی غیرمسلح در اوکراین را ذکر میکنند. علاوه بر این، آنها خواستار به رسمیت شناختن خطر ناشی از ناتو هستند و خاطرنشان میکنند که این سازمان به عنوان پوششی مناسب برای توجیه تجاوز نظامی ایالات متحده - به ویژه با توجه به عدم پاسخگویی - عمل میکند. آنها بیانیه زیر را که توسط یک نشست متقابل - متشکل از گروههایی مانند CODEPINK و World BEYOND War- در ژوئیه ۲۰۲۴ در واشنگتن دی سی، همزمان با نشست هفتاد و پنجمین سالگرد تأسیس ناتو برگزار شد:
«ناتو نیرویی است که نظامیگری و جنگافروزی را پیش میبرد، مناطق را بیثبات میکند و قوانین بینالمللی را نادیده میگیرد. وجود آن، خطر جنگ، از جمله درگیری هستهای را افزایش میدهد. موضع خصمانه آن نسبت به معدود قدرتهای نظامی بزرگ جهانی که عضو نیستند، به مسابقات تسلیحاتی و درگیریها دامن میزند. تعهد کشورهای عضو برای پیوستن به جنگهای یکدیگر، همراه با تمایل ناتو به مداخله علیه دشمنان فرضی بسیار فراتر از اقیانوس اطلس شمالی، خطر فاجعه جهانی را ایجاد میکند. ما جهانی بدون ناتو را تصور میکنیم - جهانی که در آن منابع به ریشهکن کردن فقر، گرسنگی، بیماری و بیخانمانی اختصاص داده میشود؛ جایی که ما در هماهنگی با محیط زیست زندگی میکنیم؛ و جایی که درگیریها از طریق دیپلماتیک از طریق سازمان ملل متحد، تنها نهاد بینالمللی که نماینده کل جهان است، حل و فصل میشوند.»
در نهایت، این کتاب خواستار ایجاد یک جنبش جهانی در مخالفت نه تنها با درگیریهای خاص، بلکه با همه جنگها میشود، خواستار به رسمیت شناختن ناتو به عنوان بزرگترین اتحاد جنگافروز جهان میشود و با این فراخوان به پایان میرسد: «نه به ناتو، نه به جنگ».



یک دیدگاه
خواندن آن باید برای همه شهروندان الزامی باشد